192 Kbps
128 Kbps
64 Kbps
48 Kbps
Arm Radio FM 107
Vem Radio FM 91.1
Im Radio FM 103.8
language az
language hy ru en az ge tur
Azərbaycan ədəbiyyatında erməni obrazı
2018-11-19 16:22:00

2018-ci il oktyabrın 23-dən Ermənistanın İctimai Radiosunda rus dilində yayımlanan “Azərbaycan bir həftə ərzində” proqramında Azərbaycanda həftə ərzində baş verən ən mühüm və maraqlı hadisələr müzakirə olunur. Proqram aparıcıları Anjela Elibegova və Armine Adibekyandır. Proqram çərçivəsində Azərbaycan ədəbiyyatında erməni obrazı müzakirə olundu. Proqramın davamında  azərbaycanlı yazar Sabirin  "Uşaq" şeirinə də diqqət  yetirilib.  Şeirdə ailənin atası  deyi ki,  uşaq məktəbə getməli, ana isə bunun ehtiyacı olmadığını deyir. O deyir ki, “Allaha şükür olsun biz erməni deyiliz ki,  uşağımız  məktəbə getsin”.  

Yəni  təhsil  ermənilərə dair mənfi komponentdi.  "Molla Nəsrəddin" jurnalının müəlliflərinədn biri ölümsüz Mirzə Cəlilin "Axund və keşişin vəzi”  əsəri müxtəlif  millətlərin ruhanilərin nə oyrədiyini təqdim edir.  Beləliklə, bir tərəfdən müsəlmanların yaşadığı, bir tərəfində də ermənilərin yaşadığı həyətə gəlir.  Ermənilərin yaşadığı yerdə, dindar erməni dilli, erməni xalqı, azadlıq,  öz imanı, dilli, mədəniyyəti və ənənələri qoruyan insanlar, yəni ermənilər haqqında danışıb. Qohumdakı həyətdə Axund oxuyur ki, heç bir halda ağacın, suyun altında  heç bir şey saxlanmayın, bu yaxşı deyil, çünki cinlər insana zərər verə bilərlər. Bu da göstərir ki, Axund sakinlərin beyinləri keyiləştirib,  onları inkişaf etməyə imkan vermir.

 “Usta Zeynal” əsərində isə erməni Akop evini təmir etmək üçün azərbaycanlı(müsləman) Zeynalı işə götürür. Bu əsərdə erməni  təhsilli, dindar, tolerant kimi təqdim edilir, Zeynal isə tənbəl, boş-boş danışan, etibarlı, lakin heç də xoş insan idi.
Zeynal iş eləmək əvəzinə ermənilər haqqında danışır:

“Mən hesab edirəm ki,   ermənilər domuz ətinin dadlı  olmadığını yaxşı başa düşürlər, lakin inandkarlıqdan bundan imtina etmək istəmirlər.  İnsan qidası- insana, belə qida isə onlara. Bundan başqa, bunların hamısı Allah müəyyənləşdirdi. Bir an ermənilərin imanını dəyişdirklərini və müsləman olduqlarını düşünün. Allah niyə cəhənnəmi yaratdı, kimlərə oraya göndərdi? Ermənilər yaxşı  bilirlər ki, imanımız bütün imanlardan ən yaxşısıdır.  Belə ki, burada  ermənilərə və intelektuallara qarşı insanlar arasında olan yanaşması təqdim edilir, Mirzə Cəlil bu hadisələri gülünc vasitəsi ilə  aradan qaldırmağa çalışır. Yəni indi Azərbaycanda reklam  edilən xalqların tolerantlığı və dostluğunu göstərməyə çalışır.

Mirza Cəlil  buna 1908-ci ildə çağırıb, lakin 110 ildən artıqdır ki, bütün Azərbaycan cəmiyyətində buna çatmaq mümkün olmayıb, Azərbaycan dövlət kimi belə davam edərsə, çox guman ki, növbəti 110 il ərzində də vəziyyət dəyişməyəcək. Buna baxmayaraq maraqlıdır ki, əsrin əvvəllərinə ziyallılar erməniləri əhəli tərəfindən qəbul olunmayan mənfi obraz kimi təqdim ediblər.  “Ermənidən alaq,yaxşı yaşayaq. Niyə öyrənməliyik, neyə görə çalışmalıyıq ?"- 20-ci əsrin əvvəlində belə fikirlər vardı, çünki neft kapitalı,  həkimlər, memarlar ermənilər idi, azərbaycanlı/müsləmən/ isə işçi idi. Təbii ki, onlar ermənilərin hesabına zəngiləşmək istəyiblər. Hamımız 1904-1905-ci illərdə Ermənilərə qarşı törədilən qırğını, 1918-ci qığını, 1988-ci ildə Sumqayıt və 1990-ci ildə Bakı qırğınları çox yaxşı bilirik.  Bu yuxarıda göstərilən sxemə uyğun gəlir, xalq stereotipləri ilə oynamaq və manipulasia etmək çox asandır. Eyni zamanda, ermənifobiya həm 20-ci əsrin əvvələində, həm də əsrin sonlarında olub- Ermənilər yaxşı yaşadırlar, onlar zavodların direktorları olublar, universitetlərdə müəllimlər olublar, intelektuallar, həkimlər, hüquqşünaslar olublar,  Bakı mərəkəzində zəngin evlərə malik olublar, onları öldürmək, evlərini almaq lazımdır.

Faktlar  göstərir ki, 30 ildən sonra da ermənilərə qarşı heç bir şey dəyişməyib, insanlar ermənilər barədə obraz yaradırlar,  ermənilər barədə onların yaratdığı obraz, mifoloqiyalar isə  həqiqətə uyğun deyil, ikincisi- bu insları kliklər olmadan, yüz illər boyunca ermənilərə verdiyi milli xüsusiyyətlər olmadan, obyektiv  qiymətləndirmələrə hazır deyillər.

20-ci əsrin əvvəlində və sonunda olan vəziiyətlərin arasındakı fərqi ondadır ki, əsrin əvvəllərində ziyallılar vəziyyəti yaxşı qiymətləndiriblər və ksenefobik meylərin bütün təhlükələrini görüblər. Bugün isə ermənifobiya dövlət politikasına çevrilib.

Yəni oxumamış insanın düşündüyü hər şeyi indi dövlət ideologiyasıdır- günümzdə ona əsasən kitablar, dərsliklər yazılır. Ermənifobiya  müasir Azərbaycanda intelektual Olimpusun ən yüksək səviyyəsindədir.

Məsələ ondadır ki,  bu artıq "coban"ların  idelogiya  deyil,  bu idelogiya ilə nəsillər yetiştirilir, çünki müasir Azərbaycan ədəbiyyatı ermənilərə öldürmə çağırşları ilə, ermənilər haqqında neqativ obrazlarla dolğun  bir kloakadır.