192 Kbps
128 Kbps
64 Kbps
48 Kbps
Arm Radio FM 107
Vem Radio FM 91.1
Im Radio FM 103.8
language az
language hy ru en az ge tur as ar pr
Dağlıq Qarabağ danışıqlarda iştirak etməlidir: Kazimirov
2019-04-23 16:50:01

NEWS.am keçmiş səfir, 1992-96-cı illərdə Rusiya vasitəçilik missiyasının rəhbəri, RF prezidentinin Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı məsələləri üzrə səlahiyyətli nümayəndəsi, ATƏT-in Minsk qrupunun üzvü və həmsədri Vladimir Kazimirovun məqaləsi təqdim edib.

Məqaləniin bir qismini oxucularımıza tədim edirik:

“Son vaxtlarda bu münaqişənin nizamlanma prosesi Dağlıq Qarabağın danışıqlarda iştirak edib etməməsi məsələsinə görə çətin bir dövrə girib. Bakı buna qarşıdır.

Azərbaycan prezidenti bunu iki tərəf arasında danışıqların artıq çoxdan sürməsi və formatın dəyişdirilməz olması ilə əsaslandırır. Danışıqların “köhnə” olması ilə sevinməsi absurddur, bəs bu formatın nəticələri nədir?. Əvvəldən də üç tərəfin danışıqları (1994-1997-ci illər) uğurlu idi. Bundan əvvəl isə, Azərbaycan danışıqları Dağlıq Qarabağla (Ermənistan olmadan) aparırdı. O vaxt, Bakı öz sənədlərində Dağlıq Qarabağı “münaqişə tərəfi” kimi təqdim edirdi. Demək olar ki, danışıqlar daha “köhnə”-dir, bunların formatı isə, artıq 3 dəfə dəyişdirilmişdir. Vasitəçilərin təşəbbüslərindən Azərbaycanın tez-tez imtinası Ermənistanla onun danışıqlarını “qədimləşdirdi”.

Münaqişənin səbəbi nədir? Dağlıq Qarabağın statusu. Azərbaycan SSR-nın SSRİ-dən qanuna görə və öz istəyinə rağmen çıxdıqdan sonra özü də DQMV-ni çıxmağa icazə verməyib.

Münaqişənin nizamlanması danışıqları daima onun tərəfləri, bəzən də vasitəçilərin təşəbüsü ilə keçirilir. Azərbaycan dərhal münaqişə tərəfi oldu. Yerevan bu məsələni uzun zaman gecikdirirdi, lakin  buna baxmayaraq, münaqişə tərəfi oldu. Dağlıq Qarabağ bir dövlət kimi tanınmamışdır, amma münaqişə tərəfi üçün bütün standartlara malikdir. Onun öz Silahlı Qüvvələri və komanda həyatına, nəzərət altında olan ərazilərə malikdir. Dağlıq Qarabağın azərbaycanlı icmasının bütün bundan heç nəyi yoxdur (köhnələşmiş 2+2 Beyker formatına görə, Bakı bunu Dağlıq Qarabağa bərabər göstərir, lakin bu maraqlı tərəfdən daha çox şey deyildir).

Rusiya bu münaqişənin qeyri-adi konfiqurasiyasını ilk başa düşdü ki, burada üç tərəf var. 1993-ci il sentyabrda bunu Minsk Qrupu da anladı. ATƏT-in zirvəsi (1994-cü il dekabrın 6-da Budapeştdə) Azərbaycan və Ermənistan Respublikalarını qeyd etmədən, yalnız münaqişə “tərəflərini” qeyd edir (Gürcüstan və Moldova qeyd olunmuşdur). Bu bir təsadüf mü? Ağıllılar üçün aydındır. Buna əsasən, 1995-ci il martın 31-də Praqa İdarə şurasının iclasının bəyanatında fəaliyyətdə olan sədri “tərəflərin statusu barədə, yəni danışıqlara cəlb olunmuş iki dövlət və üçüncü tərəfi (Dağlıq Qarabağ) danışıqların bütün proseslərdə iştirakına o cümlədən Minsk konfransına dair keçmişdə ATƏT tərəfindən qəbul edilmiş qərarları təsdiq edib. Budapeşt və Lisabon zirvələrində münaqişə tərəfləri haqqında hər şey deyilir (lakin iki deyil). Mandat MQ həmsədrlərini ATƏT-in Budapeşt zirvəsinin xüsusi qərarlarına əsaslanmanı məcbur edir, çünki o, Qarabağ müharibəsindən sonra dövlətlərin və hökumətlərinin rəhbərlərinin yüksək səviyyəsi ilə keçirilmişdi.

Rusiya və Dağlıq Qarabağ 1997-ci ilin aprel ayına qədər danışıqlar üç tərəflərin arasında aparıb. Sonra isə Ermənistan və Azərbaycan  liderlərinin görüşləri daha tez-tez baş verib. Danışıqlarda yalnız Ermənsitanın v

ə Azərbaycanın iştirakı üzrə nə bütün tərəfləri arasında razılaşma və nə də ATƏT-in formatın dəyişdirilməsinə dair qərar var idi. Əslində bu Bakının hiyləgərliyinin, Yerevanın diqqətsiz nəzarətinin, vasitəçilərin səhvlərin nəticəsidir. Beləliklə, söz yeni format haqqında deyil, ATƏT-in üzvü olan dövlətlərin, o cümlədən Minsk Qrupu həmsədr ölkələrinin, eləcə də Azərbaycan tərəfindən təsdiqlənmiş, ən vacib və yeganə formata  dönməsi haqqındadır. Üç tərəflərin iştirakı ilə danışıqlar daha çox effektiv idi. 4 il ərzində iki  saziş (1994-cü ildə atəşkəs sazişi, 1995-ci ildə atəşkəsin möhkəmləndirilməsi haqqında saziş)  və 1994-ci ilin iyul ayında bir sənəd imzalandı.

Bütün bu sənədlər üç tərəfləri arasında imzalandı, onlardan ikisi müddətsiz idi. 22 il ərzində iki tərəfin iştirakı formatının çərçivəsində isə heç bir saziş və hüquqi baxımdan vacib olan sənəd imzalanmayıb.

Bakı mövqelərini analiz edərkən, söz və iş arasındakı ziddiyat təəccüb doğurur. Artıq 1992-ci ildə Azərbaycan Dağlıq Qarabağ ilə qeyri-rəsmi görüş keçirib. Bakı tez-tez Dağ Qarabağa yüksək səviyyəli görüşlərin keçirməsinə dair vəd edib, lakin vədini yerinə yetirməyib. Azərbaycan hərbi əməliyyətlərin məhdudlaşdırması,atəşin durdurması və atəşkəsin  uzadılmasına dair 10 dəfə söz verib. Dağlıq Qarabağ təmaslar başlamayıb, lakin bundan istifadə etdi. Bu Bakı tərəfindən Dağlıq Qarabağı de-fakto münaqişə və danışıqlar tərəfi kimi tanınması deyilsə, bəs başqa nədir? Atəşkəsi isə ilk olaraq Azərbaycan imzaladı (əvvəlki şərtləri tələb etmədən) və  yenidən Dağlıq Qarabğ ilə imzaladı (buna Ermənistanın quşulub-qoşulmayacağını bilmədən). 1994-cü ilin iyulunun 26-27-də bütün üç tərəflər  münaqişəsinin dayandırılmasına barədə sazişin imzalanmasına qədər atəşkəs rejiminin saxlanması üzrə öhdəlik imzaladılar. Danışıqların və atəşkəsin 25 illləri göstərib ki, danışıqlarda çıxmazların əsas səbəbləri Bakının qeyri-real siyasətirdir. Münaqişənin statusunun və danışıqlar formatının neyin  müəyyənləşdirilməsini aydın şəkildə başa düşmək lazımdır. ATƏT-mi? ATƏT-in fəaliyyətdə olan sədrmi?  Daimi Şurasımı? Minsk qrupunun həmsədrlərimi? Münaiqşənin hər tərfi özü istədiyi kimi mi?

Danışıqlar porsesinin formatını indi yalnız tərəfləri razılığı ilə dəyişdirməsi doğrumu? Dağlıq Qarabağ harda və necə danışıqlar xaricində olmağı ilə razılaşdı? Onun razılığı soruşulubmu? Münaqişədə tərəflərin statusu müəyyənləşdirilməisndə ATƏT-in hansı rolu var?  Başqa sözlə (Dağlıq Qarabağ iştirakı olmadan)  erməni qoşunları necə Artsax Respublikasından necə çıxarıla bilər? Dağlıq Qarabağ qoşunları necə çəkəbilər? BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələrinə əsasənmi? Lakin Dağlıq Qarabağ BMT-nin üzvü deyildir. Yoxsa  burada söz ER  qoşunlarının çıxarılması haqqındadır, Dağlıq Qarabağ xalqı isə sonra zorla çıxatılacaq. Sülh danışıqlarda bundan necə istifadə olunur ?Burada məntiq və realiz hardadır?

Bakı artıq, Azərbayacnın danışıqlarda Dağlıq Qarabağın iştirakını  istəməməsini izah etməlidir. Axı əvvəldə danışıqlar yalnız Dağlıq Qarabağ, hətta yalnız və yalnız Dağlıq Qarabağ ilə aparılıb.Belkə Dağlıq Qarabağ xalqı daha sərtdir?  Azərbaycan və ya Ermənistanın deyil, onların taleyinə qərar verilir.Əvvəlvədə necə və nə olduğunu demək lazımdır. Bildirilməli ki, vasitəçilər və  ictimaiyyət daha da indandırıcı faktları gözləyirlər."