192 Kbps
128 Kbps
64 Kbps
48 Kbps
Arm Radio FM 107
Vem Radio FM 91.1
Im Radio FM 103.8
language az
language hy ru en az ge tur
Beynəlxalq strukturlar tərəfindən Bakıda və Sumqayıtda qırğınlar qınandı
2019-01-19 13:10:42

İyirmi doqquz il əvvəl bu günlərdə Sovet Azərbaycanı paytaxtı olan Bakıda ermənilərə qarşı təşkil olunan qırğınlar, zorakalıqlar davam olunurdu. Bakıda ermənilərə qarşı qırğınlar eləcə də 1988-1989-cu illərdə həyata keçirilmişdir. Ümumi baxımla 1988-1990-cı illərdə Bakıda qırğınlar ərzində və onun nəticəsində öldürülən ermənilərin sayı 500-600-ə çatır. Bu haqda öz məqaləsində azərbaycanşünas Taron Hovannisyan yazaraq əlavə edib: “Azərbaycanın təkzibçilik siyasətinə baxmayaraq, Bakıda və daha öncə 1988-ci ilin fevralın sonunda Sumqayıtda, həmçinin Kirovabadda (Gəncə) ermənilərə qarşı həyata keçirilən qırğınlar bir çox beynəlxalq təşkilatlar və qurumlar tərəfindən qınanmışdır.

Ermənilərə qarşı həyata keçirilmiş qırğınlar 1988, 1990 və 1991-ci illərdə qəbul olunan qətnamələrdə Avropa Parlamenti pisləmişdi. Faktı protokollaşdıraraq, onun nəticələri barədə 2002-ci ildə ABŞ Qaçqınlar üzrə komissiyasının sədri Bil Terik danışmışdır. Şahidlərin dəlaləti, eləcə də qeyd olunan qətnnamələr xüsusən Bakıda və Sumqayıtda ermənilərə qarşı həyata keçirilən tədbirlər ən azından Azərbaycan hakimiyyəti orqanları tərəfindən təşkil olunmuş, yaxud onların icazəsiylə həyata keçirilmişdir. Avropa Parlamentinin Bakı və Sumqayıt qırğınlarına dair qərarı Avropa Parlamenti 1988-ci il iyulun 7-də 3 dəfə, 1990-cı il yanvarın 18-də üç dəfə və 1991-ci il martın 14-də Sumqayıt qırğınlarını (pogromunu) və Bakının (massacre) qırğınlarını pisləyən üç qətnamə qəbul edilmişdir. Qərarlar SSRİ hakimiyyət orqanlarını Azərbaycanda yaşayan ermənilərin və onların əmlakının təhlükəsizliyini təmin etmək üçün addımlar atmağa çağırırdı. Diqqətəlayiqdir ki, 1990-cı il yanvarın 18-də olan qətnamə ilə SSRİ qoşunlarının Bakıya girişindən bir gün əvvəl Avropa Komissiyasına və Avropa Şurasına qətnaməni SSRİ hakimiyyətərinə təqdim etmək çağırışı edilir və həmin qətnamədə “Azərbaycanda yaşayan erməni sakinlərinin müdafiəsi üçün qoşun yollamaq vasitəsiylə müdaxilə edilməsini təmin etməyə" çağırılır.

1990 yanvarın 18-də olan qətnaməylə Avropa Parlamenti Bakıda davam edən qırğınları, həmçinin Dağlıq Qarabağda yaşayan ermənilərə qarşı zorakılıqları və Ermənistanın blokadasını tənqid edir. Qətnamədə açıq şəkildə deyilir ki, Bakıda azərbaycanlılar tərəfindən anti-erməni hərəkətlərinə yenidən başlanılıb, onun nəticəsində ilkin hesablamalara görə, çoxsaylı cinayətlər törədilib, bəzi ermənilər öldürülüb, xüsusilə də qəddar şəraitdə öldürülüb. Qərar həmçinin, Dağlıq Qarabağın Muxtar Vilayəti bölgəsindən, xüsusən Şahumyan və Getaşen rayonlarına və erməni kəndlərinə hücumları pisləyir. 1990-cı il yanvarın 18-də qətnamə həmçinin 1988-ci il iyulun 7-də qəbul edilmiş qətnamədə “Sovet Ermənistanı”na dair qətnamə ilə, Sumqayıtda ermənilərə qarşı törədilən qırğınları və Bakıda ermənilərə qarşı zorakılıqları qınayıb. Qərarla Avropa Komissiyasına və Avropa Şurasına Sovet hakimiyyət orqanlarına şikayət verməyə çağırış edilir ki, 

Ermənistan və Dağlıq Qarabağın blokadasını dərhal və tamamilə aradan qaldırmağa dair göstəriş verilsin,

Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli üçün uzunmüddətli siyasi bir həll tapılsın

Azərbaycanda yaşayan erməni sakinlərinin müdafiəsi naminə qoşun göndərilməsi vasitəsiylə təmin edənlərdir

Ermənistan və Dağlıq Qarabağ arasındakı hərəkət azadlığına, əmlak və insan təhlükəsizliyinə zəmanət verilsin

Ermənilərə qarşı, xüsusən Sumqayıt və Kirovabada (Gəncə) törədilmiş qırğınların olayları tamamilə açıqlanıbdır.

Qeyd edək ki, 1990-cı ildə Bakıda yaşayan ermənilərə qarşı zorakılıq və qırğınlar yanvar ayında başlamamışdır. Sözügedən qətnamə,daha əvvəllər olduğu kimi, 7 iyulda Avropa Parlamenti tərəfindən qəbul edilən qətnamə 1988-ci ildən bəri Bakıda ermənilərə qarşı zorakılıq aktlarının törədildiyini bir daha təstiq edərək göstərir. Çoxsaylı şahidlərin ifadələri və faktlar göstərir ki, 1989-cu ildə ermənilərə qarşı zorakılıq, əmlakdan məhrumetmə, öldürmə hadisələri hələ 1988-ci ildən başlanılıb. Qətnamədə, xüsusilə, “Sumqayıtda ciddi anti-erməni qırğınları və Bakıda ciddi zorakılığa səbəb olan siyasi vəziyyət, Azərbaycanda yaşayan ermənilərin təhlükəsizliyini təhdid edir”. Çoxsaylı şahidlərin dəlaləti onu göstərir ki, ermənilərə qarşı zorakalıqlar onları öz var-yoxundan məhrum etmək, deportasiya etmək, qətlə yetiməklə bağlı çoxsaylı hadisələr 1989-cu ildə qeyd edilib.

1987-ci il Qətnaməsində həmçinin qeyd edilir ki,günü-gündən pislənən siyasi vəziyyət, hansı ki, Sumqayıtda erməni qırğınlarına və Bakıda zorakalıq etməküçün ciddi hallara aparıb çatdırıb öz-özıüyündə Azərbaycanda yaşayan ermənilərin təhlükəsizliyinə təhdid etmək deməkdir”.

Qətnamədə həm də deyilir:

Sovet hakimiyyətlərinə çağırış edilir ki, Sovet Azərbaycanında yaşayan 500 min erməninin təhlükəsizliyini təmin etməli və əmin olunmalıdır ki,ermənilərin qətlini alovlandıran və törətmiş və yaxud təqsirli bilinən və ya orada iştirak edən şəxslər SSRİ qanunvericiliyinə uyğun olaraq cəzalandırılacaqlar.

Qətnamədə Dağlıq Qarabağın Muxtar Vilayətinin erməni əhalisinə qarşı zorakılıq, eləcə də Dağlıq Qarabağın əhalisinin tələblərinə geri nəzər yetirilib.

Dağlıq Qarabağın Muxtar Vilayətində yaşayan erməni sakinlərinə qarşı zorakılıqları pisləyir,

Ermənistan Sovet Respublikasıyla erməni azlıqlarının birləşmək tələbini dəstəkləyir.

Gördüyümüz kimi, 1988-ci ildə Avropa Parlamenti artıq faktlaşdırır ki, Azərbaycanda yaşayan ermənilərin həyatı və mülkiyyətinin təhlükə altında olmasına baxmayaraq, Sovet Azərbaycanında onun qarşısını almaq istiqamətində addımlar atılmayıb və onun nəticəsində 1990-cı ilin yanvar qırğınları törədildi.

Sumqayıt və Bakıda ermənilərin kütləvi qırğınlarını əks etdirən digər mühüm qətnamə. [5] Avropa Parlamenti 1991-ci il martın 14-də qəbul edildi. “Ermənistanın mühasirəsi və insan haqlarının müdafiəsi”nə dair qətnamədə qeyd edilir ki, “300 min ermənilər Azərbaycandan Bakı və Sumqayıtın qırğınları (massacres)qaçaraq, olduqca yoxsulluq içərisindədir və onlara təcili yardım lazımdır”.

1990-cı il mayın 14-də Avropa Birliyi Xarici işlər nazirlərinin görüşündə Bakıdakı erməni qırğınları müzakirə olundu və Şotlandiya Milli Partiyasının lideri Vinifred Evinq onu “pogrom” adlandırmışdır. O,xüsusən [6] “Azərbaycanın Bakı şəhərində ”İslamən yenidən oyanışı və ermənilərə qarşı olan qırğınlar yəhudiləri ölkəni tərk etməyə vadar edib”-deyə qeyd edib. Burada xüsusən diqqətəlayiq “İslam dirçəlişi” qeydiyyatıdır ki, o da bir daha yuxarıda qeyd edilən digər faktorlar sırasında Azərbaycanda yaşayan etniklərə qarşı olan təzyiqlərə aparıb çatdırıb.Qeyd edək ki, il yanvarın 13-də Bakının Lenin meydanında “Xalq cəbhəsi”nin təşkil etdiyi mitinqdə m[7], əbülfz Elçibəy ilə birlikdə bir dini xadim eyni platformdan çıxış edir, kim ki,”müsəlman sakinlərinə qarşı həyata keçirilən təzyiqlərdən” danışır,bəyan edir ki, bütün müsəlman ölkələri Azərbaycanla yan-yanaşıdır”,xristian aləminin ünvanına mənfi ifadələr səsləndirir, o cümlədən ermənilərin ünvanına.Bu faktı hesaba almaqla ki,Azərbaycan sakinlərinin hiss ediləcək hissəsi, o cümlədən ermənilər, xristian sakinlərini təşkil edirdi, oxşar tipli bəyanatlar həmçinin Azərbaycanın islam sakinlərini zorakalıq əməllərinə üz tutmaq üçün alovlandırma idi, xüsusən xristianlara qarşı.

ABŞ Miqrasiya Komitəsinin direktoru tərəfindən bəyanat

Bir çox ABŞ konqresmeni də Azərbaycan ərazisində ermənilərə qarşı təşkil olunmuş kütləvi qırğınlara və şiddətə toxundu. Bununla yanaşı, 2002-ci ilin fevral ayında Amerika Birləşmiş Ştatlarının Nümayəndələr Palatası Ədliyyə Komitəsi, ABŞ-ın qaçqınların qəbul edilərək tanınması proqramı çərçivələrində mövzuya əhatəli şəkildə toxunmuşd [8] və o ABŞ-ın Qaçqınlar üzrə Komitəsinin Bill Frelike adlı kitabı adlandırıb [8]. O, Azərbaycandan didərgin düşən Moskvada yaşayan erməni qaçqınlarına xüsusilə toxundu. 2000-ci ilin dekabrında qeyd edilən qrupa mənsub olan 2000 erməni qaçqın olub.Onlar Bakıdan 1990-cı ildə deportasiya edilib, antiermənilik qırğınları səbəbiylə.Frelik həmçinin qeyd edib ki,Azərbaycandan 200 minə qədər ermənilər Ermənistana qaçıb və Sovet qoşunları azsaylı erməniləri Moskvaya keçiriblər. Fövqəladə hadisələrə görə, Sovet İttifaqının nisbətən az sayda erməni evakuasiya etdikdən sonra 200 min erməni Azərbaycandan Ermənistana və Rusiyaya qaçdı. Moskvada sığınacaq tapan ermənilərin vəziyyətini, problemlərini öyrəndi və qırğınlara məruz qaldıqları sosial şəraitdən danışdı. Əlavə olunmalıdır ki, ermənilərə qarşı edilən repressiyalar nəticəsində Bakı, Sumqayıt, Kirovabad və Azərbaycanın digər bölgələrində olan ermənilər digər ölkələrdə sığınacaq tapmışlar. Birləşmiş Ştatlarda 55 mindən çox erməni qaçqını vardır.

Beləliklə, qeyd etmək olar ki, Avropa Parlamentinin yuxarıda adı çəkilən üç qətnaməsi artıq cinayətin cəzasız olmasını və yeni cinayətlərə yol açdığını göstərir. 1988 Cəzasızlıq mühiti 1990-cı ildə öz zirvəsinə çatdı. Yanvar ayında Bakıda bir çox erməni öldürülməklə yanaşı bir çoxları məcburi miqrasiya yolunda dünyasını dəyişdilər.. 1990-cı ildən sonra ermənilərin şiddət və zülmü Azərbaycanın demək olar ki, tam ermənilərdən təmizlənməsiylə davam olundu. Qeyd edilənlər göstərir ki, Azərbaycan tərəfindən davam olunan təkzibçiik siyasəti eləcə də beynəlxalq strukturlar və dövlətlər tərəfindən Azərbaycan ərazisində ermənilərə qarşı həyata keçirilən qırğınlara müvafiq qiymət verilməməsi oxşar tipli əməllərin təkrarına aparıb çatdıra bilər”.

Armenpress.am