192 Kbps
128 Kbps
64 Kbps
48 Kbps
Arm Radio FM 107
Vem Radio FM 91.1
Im Radio FM 103.8
language az
language hy ru en az ge tur
Artsaxın İnsan hüquqları müdafiəçisi Sumqayıt ermənilərinin qırğınının 31-ci ildönümü münasibətiylə bəyanat yayıb
2019-02-26 12:50:38

Artsax Respublikasının İnsan haqları müdafiəçisi Artak Barseğyan 1988-ci ilin fevralında Azərbaycan tərəfindən Sumqayıtda təşkil olunaraq ermənilərin kütləvi şəkildə qırğının 31-ci ildönümü münasibətiylə bəyanat yayıb.

“Armenpres” Artsax Respublikasının İnsan haqları müdafiəçisinin bəyanatını təqdim edir:

 

1. “1988-ci ilin fevralında Ermənistanla birləşmək tələbiylə Artsaxda keçirilən dinc mitinqlərdən sonra fevralın 27-29-da Sumqayıt şəhərində Sovet Azərbaycanı hakimiyyətləri tərəfindən erməni mənşəli insanların kütləvi şəkildə qırğını həyata keçirildi. Həmin qırğın xüsusi qəddarlıqla, işgəncələrlə, kütləvi zorakalıqlarla və sairə... həyata keçirilirdi. Yalnız milli mənsubiyyəti üçün Sumqayıtın 18 minlik  günahsız ermənilər zorakalıqlara məruz qaldı ki, bütün bunların nəticəsində ermənilərin həyatı kütləvi şəkildə pozuldu.İşgəncələrdən, ayrı-seçkilikləırdən uzaq olmaq , azadlıq və təhlükəsizliklə bağlı, xüsusilik, ədalətli məhkəmə araşdırmaları eləcə də bir sıra hüquqlar ayaqlar altında tapdalandı.

2. Sumqayıt şəhərində ermənilərin qırğınları dövlət səviyyəsində təşkil olunmuşdur və bunu təsdiq edən bir çox fakt və dəllilər var.Qırğınlardan öncəki aksiyalarda şəhər hakimiyyətləri toplanmış kütləni açıq-açığına zorakalıqlara yönəldirdi hansılar ki, ertəsi günlərdə vəhşi əməllərə vadar etdi.Onlar ermənilərin yaşayış ünvanlarını öncə hazırlanmış siyahilərlə öyrənərək evlərinə hücuma keçdilər. Çoxsaylı faktlar və şahidlər var o baxımla ki, Azərbaycan polisi nəinki tam işsizliyə məruz qalmışdır, əksinə, çox vaxt qatillər dəstəsinə yardım edir , dəstəni müvafiq ünvana doğru müşaiyyət edirdi. Baxmayaraq ki, Sumqayıt şəhəri paytaxt Bakıdan cəmi 25 km uzaqlıqda idi, bununla belə Sovet qoşunu yalnız qətlamın üçüncü günündə müdaxilə edərək həmin vəhşilikləri sanki dayandırmalı oldu. 1988 Azərbaycan SSR-nin Baş prokuroru İlyas İsmayılov 2003-cü ildə bəyan etdi. Sumqayıtda baş vermiş qırğınları  alovlandıranlar hal-hazırda Milli Məclisdə oturur və onların məcburi mandatları ciblərindədir”. (Mənbə: Mirror, Azərbaycan, 21 fevral 2003).

 

  1. Azərbaycan və SSRİ hakimiyyətləri  güclərindən istifadə edərək qətlə  yetirilən  əsas cinayətləri , oxşat hadisələri yalnız 26 nəfərin qətli barədə  səslənmiş  qalanlarısa  gizlətməyə səy göstərmişdir. Halbuki məsələn, kino rejissor Andrey Konçalovskinin Azərbaycanın sifarişiylə şəkilmiş “Heydər Əliyev.Hakimiyyətin yükü” filmində qeyd edilən   “Yalnız bir gecə ərzində sənaye şəhəri olan Sumqayıtda 100 erməni öldürülüb” cümləsi yanar dəlalətdir. Rus diplomatı və yazıçısı Viktor Krivopuskov “ Üsyançı Qarabağ” kitabında yazır: “ Hər hansısa birinin , çəkic və balta zərbəsindən birdəfəlik ölməsi az hallarda təsadüf edilirdi”. Böyük əksəriyyəti məşəqqət və əzabla çarpışarkən  həyatlarını dəyişdi, kənarda istehzalı baxışlar  isə  unudulmazdır. Nə uşaqlara, nə qocalara baxmırdılar. Üç gün ərzində bir neçə yüz erməni məhv edildi. Qətlə yetirilənlərin dəqiq sayını öyrənmək, təyin etmək eləcə də bizə nail olmadı”.

 

4. 1988-ci il iyulun 7-də baş verən hadisələrlə bağlı Avropa Parlamenti Azərbaycanda ermənilərin qətlini pisləyən qətnamə qəbul etdi, orada deyilir: “ Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin Ermənistanın tarixi bir hissəsi olması olayını nəzərə almaqla ( vilayət sakinlərinin 80) ermənilər təşkil edir), həmçinin, 1923-cü ildə bu vilayətin könüllü qərarıyla Azərbaycana birləşdirmək olayı, həmçinin, 1988-ci ilin fevralında Azərbaycanın Sumqayıt şəhərində ermənilərin qırğınını nəzərə almaqla xüsusən Azərbaycanda getdikcə pisləşən siyasi vəziyyət səbəblərindən Sumqayıtdakı kütləvi qırğınlar baş verdi. Eyni olay, eyniliklə  Bakıda kütləvi şəkil aldı və odur ki, ermənilər üçün Azərbaycanda yaşamaq olduqca təhlükəli oldu.Avropa Parlamenti Azərbaycanda erməni mitinqçilərə qarşı olan zorakalıqları, işgəncələri və qətlləri olduqca pisləyir və məhkum edir. Sülh Nobel mükafatçısı Andrey Saxarov qeyd edib: “Əgər Sumqayıt qırğınından öncə kimsə şübhəlnirdi ki, DQ Azərbaycana aiddirsə, həmin faciədən sonra oxşar fikri təkid etməyə heç kəsin mənəvi haqqı yoxdur”. (mənbə: M. Qorbaçovun açıq məktubu, Nezavisimaya Gazeta, 27 Oktyabr 1992).Sumqayıt qırğınları barədə daha təfərrüatlı faktlar və protokollar barədə karabakhrecords.info saytından məlumatlanmaq olar.

5. Sumqayıtda təşkil olunmuş insanlığa qarşı cinayətkarlıq Artsax ermənilərinin dinc mitinqinə cavab oldu ki, o da xalqların özünü idarəçilik hüququnun həyata keçirilməsinə istiqamətlənmişdi.Ondan başqa Azərbaycan hakimiyyətləri ermənilərdən təmizlənmiş Naxicevanın yaxşı bir nümunə kimi nəzərə alaraq özlərinin etnik təmizləmə siyasətçiliyini həyata keçirməyi davam edirdi ki, o da Sumqayıt hadisələrindən sonra daha da alovlandı.

 

6. Ona ardıcıllıq edən illərdə (1991-1994-cü illərdə Azərbaycan-Qarabağ müharibəsi dövründə də daxil olmaqla) həmçinin Azərbaycanda ermənilərin etnik təmizləmə siyasəti davam olunurdu. O da bizim  araşdırmalarımıza əsasən tamamiylə BMT-nin 1948-ci il “Soyqırımı cinayətkarlıqlarının qarşısını almaq və cəzalandırmaq barədə “ Konvesiyasıyla sahmanlaşdırılan soyqırımı cinayətkarlığı qanun nizamnaməsinə uyğun gəlir.Üstəlik, yüz minlərlə Azərbaycan ermənilərinin vətənindən məhrum edilməsindən başqa, bizim araşdırmalarımız göstərir ki, onların xüsusiliyi,azad hərəkatı, ümumiyyətlə bir çox hüquqları bu günə kimi həmin siyasətçiliyin fiziki, mənəvi və maddi nəticələrini daşıyır.

7. Törədilmiş cinayətkarlıqlar bu günə kimi layiqincə qiymət almayıb və faktiki olaraq cəzasız qalıb və odur ki, hal-hazırda Azərbaycan hakimiyyəti tərəfindən ermənilərə nifrətçilik kimi dövlət siyasətçiliyi həyata keçirilməkdədir. Bütün bunların qurbanlarısa nəinki yalnız Azərbaycan  və Artsax (DQ) Respublikasının sakinləri olan erməniləridir, həm də erməni xalqının bütün nümayəndələri və Artsaxa səfər edən bütün yadellilərdir. Xatırladaq ki, Azərbaycanın ermənilərə nifrətçilik siyasətçiliyinə dair Artsax Respublikasının İnsan haqları müdafiəçisi 2018-ci ildə xüsusi hesabat hazırlamışdır, orada konkret misallar gətirərək beynəlxalq qanun  araşdırmalarının təsvirini görmək istədiyini bəyan etmişdir.

8. Azərbaycan ictimaiyyətində ermənilərə nifrətçilik toxumunun səpilməsi, təsviri həm  də 2016-cı il aprelində daha çox təzahür edildi. Xüsusən Artsax üzərinə Azərbaycanın geniş, əhatəli hücumu ərzində bu daha çılpaq şəkildə özünü göstərdi. İnsan haqlarının müdafiəçisi özünün fakttoplanışı missiyası çərçivələrində 2016-cı ildə xüsusi hesabatla, mülki və hərbi şəxslərin öldürülməsi, başlarının kəsilməsi, işgəncələr verilməsi, hüquqlarının pozulması və müharibə cinayətlərinin bir sıra digər hadisələrini  təffərrüatla  təqdim etmişdir. Diqqətəlayiqdir ki, oxşar cinayətkarlıqlar törətmiş azərbaycanlı əskərlər ondan sonra Azərbaycan hakimiyyətləri tərəfindən təriflənərək mükafatlandırılmışdır.

9.Müdafiəçi beynəlxalq cəmiyyəti səsləyir ki, 1988-ci ilin  fevralında Sumqayıtda törədilən zorakalıqlara, beynəlxalq qanunun əsaslandırıcı prinsiplərinə və normlarına əsaslanmaqla  hadisələrə layiqincə qiymət verilsin.Həmçinin, hal-hazırda Azərbaycanda davam olunan ermənilərə nifrətçilik siyasətçiliyini susdurmaqla  yanaşı,  addımlar əldə edilsin. Rassizm nifrətçiliyinin həmin yolu nəinki yalnız beynəlxalq qanun prinsiplərinə ziddir, həm də, daha da iki xalqları münaqişənin nizamlanmasından və uzun müddətli sülhdən uzaqlaşdırır”.